Op zoek naar een onderwerp voor een stukkie van vandaag kon ik kiezen uit een heleboel onderwerpen: het is bijvoorbeeld vandaag de geboortedag van een van Bach’s zonen: Carl Philip Emmanuel. Een van de leukste zonen trouwens: zijn muziek gaat al richting Mozart en heeft niets van het strenge van zijn vader. Over ‘leuk’ gesproken (een rottige term trouwens in verband met klassieke muziek, ‘leuk’ past meer bij de onbenulligheid van de programma’s van SBS 6 en RTL 5…): Johann Strauss zou ook jarig zijn geweest vandaag. Maar deze beide jongens hebben weliswaar vocale muziek geschreven, maar zijn niet zo vocaal bezig geweest als de Russische bas Feodor Chaliapin. Die zong vandaag in 1929 zijn laatste concert aan The Met in New York. Daarom gaat dit stukkie over hem… ik ben toch al meer into bassen dan into tenoren, dus deze gelegenheid grijp ik graag aan. Tsjonge, wat zou ik die man graag eens hebben horen zingen met de opnametechniek van onze tijd….
Feodor Ivanovich Chaliapin (in het Russisch: Фёдор Ива́нович Шаля́пин, mooi hè?) werd geboren op 13 februari 1873 in een boerenfamilie in Kazan (de Russische jaartelling was toen nog anders, maar wie maalt daarom?). Hij was zo’n beetje de beste Russische bas van zijn tijd en behalve een enorme stem, bezat hij ook acteertalent. Hij schijnt erg naturel te hebben geacteerd. Hij had in het begin van zijn carrière concurrentie van zijn tijdgenoten, maar hij moet een magnetische persoonlijkheid gehad hebben en een heel directe presentatie. Eigenlijk on-Russisch… Kenudat? Dat je een zanger hoort en moét luisteren of je wil of niet? En of je het mooi vindt of niet? Ik heb dat meer met mannen dan met vrouwen, maar dat komt misschien doordat ik een vrouw ben…
De carrière van Chaliapin begint in Tbilisi aan de Staatsopera in 1894. Van wie hij les heeft gehad heb ik niet kunnen vinden, men schrijft overal dat hij grotendeels auto-didact was. Later in zijn carrière komt hij componist Sergei Rachmaninov tegen en die schijnt hem veel geleerd te hebben over het ‘muzikantenschap’ vooral hoe je een partituur leest en ontrafelt (erg handig om te kunnen als je grote rollen zingt). Je leert dan ook min of meer spelenderwijs de andere rollen kennen en dat helpt je erg bij interpretatie en geeft je een soort van rust op het toneel. Ik herken dat wel een beetje (sprak zij bescheiden).
Met Rachmaninov samen studeerde hij de rol waar hij het meest bekend om werd: Boris Godoenov
Vanaf 1901 begon Chaliapin te koketteren met ‘Het Westen’. Zijn debuut in de rol van de duivel in Boito’s Mefistofeles aan de Scala in Milaan was sensationeel. In 1907 debuteerde hij aan The Met (New York); iets minder succesvol: ze moesten daar schijnbaar erg wennen aan zijn directe manier van acteren. Maar hij hield vol en kwam terug: vanaf 1921 kon hij er niet meer stuk: 8 seizoenen lang stond hij er onafgebroken. In 1913 introduceerde Diaghilev hem in Londen en Parijs. Ook al met veel succes. Wanneer zou die man geslapen hebben? In Europa zong hij veel liedrecitals en “The song of the Volga Boatmen” (door mijn vader altijd lachend, fonetisch uitgescholden als ‘hij joeg em’) werd dankzij Chaliapin wereldberoemd. Hij toerde met veel succes door Australie.
Privé ging het hem minder goed: de Russische revolutie zorgde ervoor dat men in Rusland heel anders ging aankijken tegen grote artiesten. Vanaf 1921 verbleef hij voortdurend buiten Rusland, eerst in Finland, later in Parijs. Hij was niet direct anti-Russisch maar het leven was voor hem erg lastig binnen zijn eigen landsgrenzen.
Hij maakte één film ‘De avonturen van Don Quichotte’ (met muziek van Jacques Ibert, prachtig!), in drie talen maar liefst: Frans, Engels en Duits. In 2006 moet er een dvd van verschenen zijn, toch es zoeken….
In 1932 kwamen Chaliapin’s memoires uit en zijn laatste optreden was in Monte Carlo in 1937, weer in de rol van Boris. Hij stierf een jaar later in Parijs aan leukemie, 65 jaar oud. In 1984 werden zijn stoffelijke resten vervoerd naar en herbegraven in Moskou, waar hij met veel egards werd binnengehaald (toen wel…).
In het filmpje een opname van Chaliapin, terwijl hij Don Quichotte zingt. Vergeef het knullige camerawerk en kijk effe verder dóór, want het begint ook allemaal een beetje knullig. Maar mooi is het wel en zijn Frans is opmerkelijk goed te verstaan!
