Vandaag in 1791 stierf Mozart, Wolfgang Amadeus Mozart, een van de grootste, zo niet de grootste, componisten aller tijden. Doodsoorzaak: onbekend. Plaats van ter aarde bestelling: onbekend (nou niet helemaal; ze hebben ‘m in een massagraf gedumpt). Omstandigheden van overlijden: op zijn minst apart te noemen.
Het lijkt potdorie wel een politierapport in plaats van een hommage aan een groots componist.
In ieder geval geeft zijn overlijdensdag mij de gelegenheid eindelijk het verhaal over de karbonaadjes eens te vertellen.
Ooit, op een andere plaats en in andere omstandigheden schreef ik al eens een stukkie over het overlijden van Mozart, maar dat stukkie bestaat niet meer en in de annalen van deze weblog vond ik er nog niks over terug, dus kan ik me lekker nog een keer uitleven.
Er doen de wildste verhalen de rond over hoe Wolfgang Amadeus Mozart aan zijn einde kwam. De wildste met kop en schouders is wel het verhaal dat Antonio Salieri hem vergiftigd zou hebben. Op die theorie is de film Amadeus gebaseerd en regisseur Milos Forman heeft dat thema briljant uitgewerkt. Ik zal die Mozart-giebel van Tom Hulce nooit meer vergeten. Prompt deed jarenlang dat verhaal de ronde. Kletskoek, zeggen wetenschappers, kan niet, is niet waar, leuk verzonnen; de Italianen zouden zeggen ‘se non č vero č ben trovato!’ (als het niet waar is, is het leuk gevonden/verzonnen).
Oververmoeid en ondervoed is ook zo’n theorie en die komt een stuk dichter bij de waarheid. Hoewel: ondervoed was-ie niet helemaal en hier komen de karbonaadjes om de hoek kijken. Verkeerd gevoed en onregelmatig eten en roofbouw op lichaam en geest plegen en dat allemaal even schudden en dan heb je een grote kans dat het mis gaat. Mozart schreef obsessief aan zijn requiem, alsof hij wist dat het misschien niet zou lukken het af te maken.
Die karbonaadjes? Mozart schrijft ergens in een briefje aan een vriend dat hij karbonaadjes heeft gegeten en dat die hem niet bepaald lekker bekomen zijn en dat hij er gruwelijk last van heeft. Hebt u ooit bedorven (of rauw) vlees gegeten of bedorven wijn gedronken? Nou, daar ben je ziek van.
Het is dat Mozart bijna dwangmatig briefjes en kattenbelletjes schreef, anders hadden we lang niet zo veel over hem geweten. Wij studeerden a-vu zingen tijdens mijn conservatoriumjaren uit een map vol bijeen-gekopieerde vellen van bladmuziek, overal vandaan. Onze leraar had het voorblad voorzien van een inktvlek die Mozart ooit gemaakt had in een van zijn partituren en waar hij zelf in een aantal talen ‘varken’ bij had geschreven, als scheldwoord voor zijn slordigheid.
Geleerden hebben lang geprobeerd aan de hand van een schedel die uit hetzelfde massagraf zou komen als waarin Mozart gelegen zou hebben vast te stellen wat er aan de hand was, maar ze hebben zelfs niet kunnen vaststellen of de schedel wel van Mozart was, laat staan iets over doodsoorzaken. We zullen het moeten doen met zijn muziek (me dunkt…!) en met onze eigen fantasie. Als je in 31 jaar (Mozart was 4 toen hij zijn eerste KV schreef en bij zijn overlijden was hij bij KV 626) meer dan 600 geregistreerde stukken schrijft heb je wel een beetje roofbouw gepleegd lijkt me. In onze tijd zou Mozart waarschijnlijk gediagnosticeerd zijn als minstens ADHD, zo niet erger.
Het blijven voor het grootste deel speculaties en fantasieën, want hij is er niet meer, onze ‘Woolfie’ zoals Constance hem in de film Amadeus erg on-Duits noemt. Gelukkig liet hij ons muziek na, veel muziek, niet alles even origineel, maar allemaal bruikbaar en een heleboel briljant, vooral zijn opera’s.
In het filmpje de voorlaatste scene uit Don Giovanni. Let vooral op de twee beginaccoorden. In Mozarts tijd waren die (tenminste het eerste) nog nooit hiervoor gebruikt, Het klinkt even heel wrang. Onze oren zijn er inmiddels allang aan gewend, maar toen schrok het publiek zich een hoedje. Het akkoord ‘lost vervolgens op’ tot een normaal akkoord, maar zet de sfeer voor de hele scene. Buitengewoon beklemmend! En let op de Commendatore. Kijk hoe veel moeite het hem kost de tonen voorin te houden. Hij komt anders nooit ‘door’ het voluit spelende orkest heen. Er zijn maar weinig bassen die dat goed kunnen. De scene is berucht onder bassen. Prachtig ge-enseneerd en gezongen! Ik kon het niet laten en joutjoepte er nog een paar, maar die Commendatores kwamen nog niet in de buurt van deze.
Cadeautje op deze sterfdag van Mozart en Sinterklaas-ochtend!
